Matcha a gospodarka hormonalna – czy zielona herbata wpływa na hormony stresu i szczęścia?

Matcha a gospodarka hormonalna – czy zielona herbata wpływa na hormony stresu i szczęścia?

Matcha a hormony to temat, który coraz częściej pojawia się w mediach społecznościowych. Można przeczytać, że matcha „obniża kortyzol”, „podnosi dopaminę” albo „równoważy hormony”. Jak jest naprawdę? Czy czarka zielonej herbaty rzeczywiście zmienia poziom hormonów stresu i tzw. hormonów szczęścia?

W tym poradniku wyjaśniamy, które składniki matchy mogą mieć związek z układem hormonalnym, co pokazały badania na ludziach, a co jest tylko uproszczeniem z badań laboratoryjnych.

Jeśli dopiero poznajesz ten rodzaj herbaty, zacznij od podstaw: Matcha – co to jest i skąd pochodzi ta niezwykła herbata?.

Czym jest gospodarka hormonalna?

Hormony to cząsteczki sygnałowe, które przenoszą informacje między narządami. Regulują m.in. reakcję na stres, sen, apetyt, poziom cukru we krwi i nastrój. Układ hormonalny jest bardzo precyzyjny i sam dba o równowagę – pojedynczy produkt spożywczy zwykle nie jest w stanie go „przestawić”.

Warto też wiedzieć, że określenie „hormony szczęścia” to uproszczenie. Dopamina i serotonina działają w mózgu przede wszystkim jako neuroprzekaźniki, a ich poziomu we krwi nie da się łatwo przełożyć na samopoczucie. Dlatego hasła typu „ta herbata podnosi dopaminę” warto traktować z dużą ostrożnością.

Co w matchy może mieć związek z hormonami?

Matcha to zmielone w całości liście herbaty, dlatego w jednej porcji znajduje się więcej składników niż w zwykłym naparze. Z punktu widzenia układu hormonalnego najważniejsze są trzy z nich.

Więcej o połączeniu kofeiny i L-teaniny przeczytasz tutaj: Czy matcha pobudza czy uspokaja? Jak działa L-teanina i kofeina.

Matcha a kortyzol i adrenalina – hormony stresu

Kofeina pobudza układ nerwowy i może krótkotrwale zwiększać wydzielanie kortyzolu i adrenaliny. Efekt jest zwykle wyraźniejszy u osób, które rzadko piją kawę czy herbatę. U osób pijących kofeinę regularnie organizm częściowo się do niej przyzwyczaja i reakcja hormonalna słabnie.

L-teanina jest badana jako składnik, który może łagodzić odczucie napięcia. W kilku małych badaniach na ludziach jej suplementacja wiązała się z niższym subiektywnym odczuciem stresu, a japońscy naukowcy opisali też badania nad matchą o wysokim stosunku L-teaniny do kofeiny. Trzeba jednak pamiętać o trzech zastrzeżeniach:

• badania były prowadzone na niewielkich grupach osób,
• często stosowano dawki L-teaniny w suplemencie (np. 200 mg), czyli kilkukrotnie wyższe niż w jednej czarce matchy,
• wyniki dotyczące samego kortyzolu nie są spójne.

Uczciwy wniosek: matcha zawiera zarówno kofeinę, która może podnosić hormony stresu, jak i L-teaninę, która jest badana pod kątem działania łagodzącego. Nie można jednak powiedzieć, że matcha „obniża kortyzol”. Więcej o samym stresie piszemy w artykule Matcha a stres – czy filiżanka matchy może obniżyć poziom stresu?.

Matcha a dopamina i serotonina – „hormony szczęścia”

W artykułach o matchy często pojawia się twierdzenie, że L-teanina „podnosi dopaminę i serotoninę”. Skąd się ono wzięło? Z badań na zwierzętach, w których po podaniu L-teaniny obserwowano zmiany poziomu tych neuroprzekaźników w mózgu.

U ludzi takich zmian nie potwierdzono w wiarygodny sposób. Pomiar dopaminy i serotoniny w mózgu człowieka jest bardzo trudny, a ich poziom we krwi nie odzwierciedla tego, co dzieje się w układzie nerwowym. Z tego powodu Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie zatwierdził oświadczeń dotyczących wpływu L-teaniny na relaks czy funkcje poznawcze.

Jeśli po czarce matchy czujesz się lepiej, najpewniej składa się na to kilka rzeczy jednocześnie: łagodne pobudzenie po kofeinie, przyjemny smak i chwila przerwy w ciągu dnia.

Matcha a melatonina i sen

Melatonina to hormon, który pomaga regulować rytm snu i czuwania. Kofeina nie „wyłącza” melatoniny bezpośrednio, ale blokuje receptory adenozyny, które odpowiadają za narastające uczucie senności. Dlatego matcha wypita późnym popołudniem lub wieczorem może utrudniać zasypianie i skracać sen, zwłaszcza u osób wrażliwych na kofeinę.

Jeśli zależy Ci na dobrym śnie, pij matchę w pierwszej połowie dnia. Więcej na ten temat: Kiedy pić matchę – rano czy po południu?.

Matcha a tarczyca, insulina i hormony płciowe

Tarczyca

W badaniach na zwierzętach bardzo wysokie dawki ekstraktu z zielonej herbaty wpływały na pracę tarczycy. Nie ma jednak dowodów, że picie matchy w zwykłych ilościach szkodzi zdrowej tarczycy. Jeśli leczysz się na choroby tarczycy, zapytaj lekarza, czy herbata nie koliduje z przyjmowaniem leków – część z nich zaleca się przyjmować na czczo, z odstępem od posiłków i napojów.

Insulina

Insulina reguluje poziom cukru we krwi. Matcha bez cukru może zastąpić słodzone napoje, co samo w sobie pomaga ograniczyć ilość cukru w diecie. Szczegóły opisujemy w artykule Matcha a cukrzyca.

Hormony płciowe

Część badań obserwacyjnych analizowała związki między piciem zielonej herbaty a poziomem estrogenów czy testosteronu, ale wyniki są niejednoznaczne i nie pozwalają wyciągać praktycznych wniosków. Nie ma podstaw, by traktować matchę jako sposób na „równoważenie hormonów”.

Ile matchy dziennie można pić?

Dla większości zdrowych dorosłych 1–3 porcje matchy dziennie to rozsądna ilość. Warto pamiętać o kilku zasadach:

• Kofeina: według EFSA dla zdrowych dorosłych bezpieczna jest dawka do 400 mg kofeiny dziennie, a jednorazowo do 200 mg. Wliczaj do niej kawę, energetyki i czekoladę.
• Ciąża i karmienie piersią: zalecany limit to 200 mg kofeiny dziennie. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem.
• Choroby hormonalne i leki: jeśli leczysz się na tarczycę, nadciśnienie lub zaburzenia lękowe, zapytaj lekarza o kofeinę i zieloną herbatę.
• Suplementy: napój z matchy to co innego niż skoncentrowane suplementy z ekstraktem zielonej herbaty czy L-teaniną, których nie warto przyjmować na własną rękę.

Więcej o bezpiecznej ilości przeczytasz tutaj: Ile matchy można pić dziennie? Bezpieczna dawka i zalecenia.

Jak pić matchę, żeby dobrze się z nią czuć?

• 🌅 Pij ją rano lub wczesnym popołudniem – dzięki temu kofeina nie będzie przeszkadzać w zasypianiu.
• 🍳 Przy wrażliwym żołądku wybierz porę po posiłku – niektóre osoby źle znoszą herbatę na czczo.
• 🍵 Zacznij od jednej porcji – zwłaszcza jeśli rzadko pijesz kawę i jesteś wrażliwy na kofeinę.
• 🧘 Zrób z niej chwilę przerwy – przesianie proszku, dolanie wody i ubicie chasenem to kilka minut tylko dla siebie.

Jeśli dopiero zaczynasz, przyda się zestaw do matchy z czarką, miotełką i łyżeczką, a do pracy sprawdzi się matcha w saszetkach.

Jaka matcha Fuji Tea sprawdzi się na co dzień?

Wszystkie nasze matchy pochodzą z certyfikowanych upraw ekologicznych i posiadają certyfikaty Organic JAS oraz UE. Wybierz wariant dopasowany do tego, jak lubisz ją pić.

Organiczna matcha Fuji Tea do codziennego rytuału

Wybierz matchę zależnie od tego, czy wolisz czystą czarkę z wodą, kremowe latte, czy smoothie.

Matcha Classic Fuji Tea

Dobry wybór na start, do codziennego przygotowania, smoothie i matcha latte bez cukru.

Matcha Premium Fuji Tea

Wyrazisty, roślinny smak, który świetnie sprawdza się zarówno z wodą, jak i w kremowym latte.

Matcha Ceremonialna Fuji Tea

Najwyższa klasa z pierwszego zbioru – najlepsza do czystej czarki z wodą, gdy chcesz w pełni poczuć smak umami.

FAQ – najczęstsze pytania o matchę i hormony

Czy matcha obniża kortyzol?

Nie ma na to mocnych dowodów. Kofeina zawarta w matchy może chwilowo podnosić kortyzol, a wpływ L-teaniny badano głównie w małych badaniach i przy wyższych dawkach niż w czarce herbaty.

Czy matcha podnosi dopaminę i serotoninę?

Zmiany poziomu tych neuroprzekaźników po podaniu L-teaniny obserwowano głównie u zwierząt. U ludzi nie zostało to potwierdzone.

Czy matcha działa łagodniej niż kawa?

Wiele osób tak to odczuwa. Porcja matchy zawiera zwykle mniej kofeiny niż filiżanka kawy, a do tego L-teaninę, której w kawie nie ma.

Czy matcha może zaburzać sen?

Tak, jeśli pijesz ją późnym popołudniem lub wieczorem. Kofeina utrudnia zasypianie, dlatego najlepiej pić matchę do wczesnego popołudnia.

Czy matcha szkodzi tarczycy?

Nie ma dowodów, że picie matchy w zwykłych ilościach szkodzi zdrowej tarczycy. Przy chorobach tarczycy zapytaj lekarza o odstęp między lekami a herbatą.

Czy matcha może zastąpić leczenie zaburzeń hormonalnych?

Nie. Matcha to napój, a nie lek. Zaburzenia hormonalne wymagają diagnostyki i leczenia pod opieką lekarza.

Matcha a gospodarka hormonalna – podsumowanie

Matcha nie „równoważy hormonów” i nie jest naturalnym sposobem na podniesienie hormonów szczęścia. Najlepiej udokumentowany jest wpływ kofeiny, która może chwilowo podnosić kortyzol i adrenalinę oraz utrudniać sen, jeśli pijesz ją zbyt późno.

Jednocześnie matcha zawiera L-teaninę, dzięki której wiele osób odbiera ją jako łagodniejszą od kawy. To naturalna, nieprzetworzona zielona herbata, która może być przyjemnym elementem dnia – szczególnie gdy pijesz ją rano, bez cukru i jako chwilę przerwy.

Pij matchę dla smaku, przyjemności i rytuału, a nie w oczekiwaniu na cudowne działanie. Właśnie wtedy daje najwięcej.

Fuji Tea – japońska matcha dla osób, które chcą pić świadomie, naturalnie i z uważnością.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.